تست شماره یک برای پیام ویژه تست شماره دو برای پیام ویژه این یک پیام سوم ویزه است برای ارسال این یکی از پیام چهارم های ویژه است 0
ارکان نهاد
برنامه ها
جشنواره ها
کارگاه ها
برنامه های آتی
برنامه های اجرا شده
مسابقات
مسابفات
اسامی برندگان
حلقه های معرفت
آشنایی با حلقه های معرفت
برنامه های آتی
برنامه های اجرا شده
کرسی های آزاد اندیشی
آشنایی با کرسی های آزاد اندیشی
برنامه های آتی
برنامه های اجرا شده
نهضت تفسیر
آشنایی با نهضت تفسیر
برنامه های آتی
برنامه های اجرا شده
احکام دانشجویی
مفاهیم و اصطلاحات احكام
پایگاه اطلاع رسانی مراجع معظم تقلید
احکام شرعی
دانش افزایی سیاسی
آشنایی با دانش افزایی سیاسی
برنامه های آتی
برنامه های اجرا شده
سیاسی
مباحث روز
ولایت فقیه
انقلاب اسلامی
جریان شناسی سیاسی
بیداری اسلامی
جنگ نرم
اصطلاحات سیاسی
فرهنگی
فرق و ادیان
قرآن و احادیث
اهل بیت
مهدویت
امام خمینی
مقام معظم رهبری
سایر شخصیت ها
اجتماعی و هنری
ورزشی
نشریات
سبک زندگی
اخلاق دانشجویی
توصیه های تربیتی
فضائل اخلاقی
رذائل اخلاقی
تالار گفتگو
کرسی مجازی
هم اندیشی مجازی (ویژه اساتید)
گالری تصاویر
فیلم و کلیپ
اینفوگرافی
گالری صوتی
کاریکاتور
دانلودها

نگاهی به نقاط مثبت و منفی "من مادر هستم"

تعداد بازدید : 2803
نگاهی به نقاط مثبت و منفی "من مادر هستم"/فیلمی در حال بازی با اخلاق

فاطمه کیا: «من مادر هستم» از پر سر و صدا‌ترین فیلم‌های این سال‌ها به کارگردانی فریدون جیرانی، تهیه‌کنندگی سید غلامرضا موسوی و نویسندگی رحمان سیفی‌آزاد ساخته‌ی سال ۱۳۸۹ است.

فیلم، داستان زندگی دو خانواده مرفه را نشان می‌دهد که هر کدام بنا بر دلایلی در حال فروپاشیست. ناهید و نادر (هنگامه قاضیانی-فرهاد اصلانی)، پدر و مادر آوای ۱۹ ساله (باران کوثری) در حال جدایی از یکدیگرند و سیمین و سعید (پانته‌آ بهرام-حبیب رضایی) دل خوشی از زندگی با یکدیگر ندارند و سیمین چند سال است که در خارج از ایران اقامت دارد. بی‌بند و باری‌های اخلاقی و ارتباط‍‌های نادرستی که اعضای اصلی داستان در زندگی خود دارند همه را به هچل بزرگی می‌اندازد که تا آخر داستان درگیر آنند. سعید در حالی که مشاعر خود را به دلیل مصرف زیاد مشروبات الکلی از دست داده، به آوا که او هم حالی مشابه دارد تجاوز می‌کند. آوا وقتی شعور خود را بازمی‌یابد و بعد از آنکه می‌فهمد چه اتفاقی برایش افتاده، سعید را در منزلش به قتل می‌رساند. او از سعید باردار می‌شود و سیمین که از برادر سعید وکالت دارد و حالا ولی دم محسوب می‌شود برای گذشتن از حکم قصاص آوا، شرط می‌کند که بچه‌ی آوا بعد از به دنیا آمدن به او سپرده شود. جنین سقط می‌شود و حکم اجرا. داستان فیلم از زبان سیمین بیان می‌شود که به دلیل گرفتن انتقام و اجرا کردن حکم قصاص آوا، حالا یک بیمار روانیست.

در این یادداشت، خیلی نیت بر آن نیست که کلیت فیلم به بوته نقد سپرده شود. آن‌چه که می‌خواهیم نگاه بیشتری به آن داشته باشیم گزاره‌های مثبت و منفی فیلم است. گزاره‌هایی که شاید در چشم مخاطب رنگ بیشتری داشته باشد.

نکات منفی:

ـــ شاید یکی از اهداف فیلم، تقبیح و غیرانسانی نشان دادن حکم قانونی و شرعی قصاص باشد. تا جایی که سیمینی که حق قانونی و شرعی‌اش (بدون در نظر گرفتن خلاهای قانونی فیلم) گرفتن قصاص از قاتل شوهرش است تا این حد گرفتار عذاب وجدان نشان داده می‌شود که به یک بیمار روانی تبدیل شده. شاید نه! حتما یکی از اهداف همین بوده! چرا که صحنه‌های پایانی فیلم که آوا را برای اعدام می‌برند، او و دوست پسرش (که حالا نقش داماد را گرفته) با لباس عروسی و کت و شلوار دامادی به قتلگاه برده می‌شوند! صحنه‌ای کاملا رمانتیک و احساسی که با حضور فاجعه‌ای به نام قصاص اشک را به چشم مخاطب خواهد آورد. البته این یک سکانس حذف‌شده از نسخه‌ی در حال اکران فیلم است.

صحبت از خلاهای قانونی موجود در فیلم شد. «قواعد شرعی و قانونی مواردی را پیش بینی کرده است که قاتل با وجود کشتن مقتول مستوجب قصاص نیست؛ در همین رابطه ایرادی مهمی که به فیلم «من مادر هستم» وارد است نادیده انگاشتن همین مورد است به گونه‌ای که موجب شده کارگردان با مقدمه چینی اشتباه و غیر حقوقی از حادثه قتل «سعید»، موضوعی حقوقی، قتلی را که مستند به تبصره ۲ ماده ۲۹۵، قاتل (یعنی آوا) می‌تواند «سعید» را به اعتقاد مهدور الدم بودن کشته باشد و مطابق این ماده محکوم به قصاص نشود و حتی از پرداخت دیه نیز معاف شود را منتج به قصاص کرده است؛ سعید در این فیلم می‌تواند «مهدور الدم» محسوب شود و دلائل زیادی بر این امر وجود دارد؛ اولا، زنای سعید، از نوع زنای به عنف است چرا که بدون رضایت «آوا» به او تجاوز می‌کند؛ لازم به توضیح اینکه، هیچ حقوقدانی تردید ندارد که رضایت ظاهری در حالت مستی، رضایت حقیقی محسوب نمی‌شود؛ ثانیاً این زنا می‌تواند از مصادیق زنای محصنه و مستحق قتل و بنابراین، زانی مهدورالدم باشد. به فرض که اثبات «زنای به عنف» در دادگاه دشوار باشد، برای معافیت آوا از قصاص، صرف «اعتقاد به مستحقِ کشتن بودن» مقتول یعنی سعید کافی است و به مجرد همین اعتقاد، می‌تواند از مجازات قصاص معاف شود. باز، ذکر این نکته ضروری است که از نظر حقوقدانان، برای اعتقاد به مهدورالدم بودن، اثبات وجود این اعتقاد کافی است و ضرورتی ندارد فرد واجد اطلاعات دقیق فقهی باشد و معنا و مصادیق مهدورالدم بودن را بداند.» – مهدی جهانشیری؛ کار‌شناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی. این طور به نظر می‌رسد که کارگردان برای رسیدن به هدفی که در بالا به آن اشاره شد عجله‌ی زیادی به خرج داده است.

ـــ کاراکترهای فیلم ارتباطات به‌شدت آزادانه‌ای با یکدیگر دارند. آوا بعد از کشمکش‌های پدر و مادرش با یکدیگر، با سعید که او را عمو صدا می‌زند و دوست پدرش است زندگی می‌کند که منجر به‌‌ همان اتفاق خاص می‌شود. سعید، نادر را به دنبال همسرش سیمین، که به تازگی به تهران برگشته به فرودگاه می‌فرستد با این بهانه که «دوست دوران جوانی تو است، برو دنبالش»! صبح زود سیمین به خانه‌ی نادر می‌آید و با او به صحبت می‌نشیند. این ارتباط‌های این سبکی بسیار عادی نشان داده می‌شود. حتی وقتی نادر از گذشته‌ی خود در دادگاه و از ارتباطی که با سیمین داشته که منجر به بارداری وی شده حرف می‌زند و پرده از یک راز ۲۵ ساله برمی دارد، عکس‌العمل خاصی از ناهید و آوا، همسر و فرزند وی دیده نمی‌شود.

استفاده از مشروبات الکی و شرب خمر دائم کاراکترهای فیلم هم تایید دیگریست بر روی این نکته که فیلم دست روی تابوهای اخلاقی و عرفی جامعه گذاشته و در داستان، آن‌ها را کاملا عادی نشان می‌دهد. تا جایی که وقتی نادر وارد خانه می‌شود، جای نوشیدن یک لیوان آب، درشیشه مشروب را باز می‌کند. نوشیدنی سر میز شامشان مشروب است و در یخچالشان به وفور این شیشه‌ها یافت می‌شود. گمان می‌رود یکی از دلایل مهم اعتراض‌های این روزهای اقشار گوناگون به این فیلم، همین نکته‌ها باشد.

ـــ بعد از اتفاقی که برای آوا می‌افتد، خانواده به راحتی او را می‌پذیرد و به حمایت و دفاع از وی بر می‌آید. کوچک‌ترین اعتراضی از سوی پدر و مادر وی در رابطه به مصرف بیش از حد مشروبات الکلی توسط آوا یا حتی بالا‌تر از آن، ارتباطی که با سعید برقرار کرده است صورت نمی‌گیرد. مادری که به شدت مخالف ارتباط آوا با پدرام (دوست پسر آوا) ست و دائما به او یادآوری می‌کند که من نگران آینده‌ی توام و به همین دلیل بار‌ها با آوا و پدرام درگیری‌های لفظی پیدا می‌کند، حالا و با وجود چنین اتفاقاتی، دخترش را کوچک‌ترین سرزشی نمی‌کند و حمایت‌هایش را از وی بیشتر می‌کند. این موضوع جای سوال دارد که چرا شخصیت مادر آوا که به تعبیری نقش اول معنوی فیلم است این همه تناقضات رفتاری دارد؟ یا اینکه چرا ارتباط آوا با پدرام برای مادر تا این حد ثقیل است اما اتفاقی که برای آوا افتاده به راحتی برایش هضم می‌شود؟ نمی‌توان این ایراد را متوجه شخصیت‌پردازی فیلم دانست. شاید این موضوع را هم بتوان ذیل «عادی‌سازی تابوهای اخلاقی و عرفی جامعه» تحلیل کرد.

پدرام، دوست پسر آوا، کسی که قصد ازدواج با او را دارد نیز کوچک‌ترین مشکل و مخالفتی با اتفاقی که برای آوا افتاده ندارد! او بعد از مطلع شدن از ماجرا، حضور دائمی در دادگاه‌ها دارد و همچنان به خانواده وی می‌گوید که او را دوست دارد. از او حمایت می‌کند تا آنجا که تا پای پوشیدن لباس دامادی هم می‌رود. یکی از نکات خنده دار فیلم از نگاه حاضرین در سالن سینما، صحنه‌های مربوط به عکس العمل‌های پدرام به ماجرای آوا بود.

نکات مثبت:

یکی از نکات مثبت فیلم به چالش کشیدن سبک زندگی روشنفکری‌ست. ناهید و نادر و سعید هر سه تحصیلکرده و سیمین نیز پاریس‌نشین است. مرفه‌اند و درگیر قید و بندهای اخلاقی هم نیستند. همین بی‌قیدی‌های آن‌هاست که اتفاقات گفته شده را برای آن‌ها می‌سازد. چرا که اتفاق اصلی فیلم در پی مستی و ارتباط آزادانه سعید و آوا افتاده است. نادر حین بازخوانی خاطرات ۲۵ سال پیشش یادآوری می‌کند که به دلیل نداشتن قید و بندهای اخلاقی و روابط بی‌حد و مرزشان کار به بارداری سیمین و در پی آن سقط جنین وی رسید.

داستان، مکافات عمل را به خوبی نشان می‌دهد. اگر روزی نادر با سیمین ارتباط نامشروعی برقرار کرده و سقط جنین غیر اصولی، سیمین را برای همیشه نابارور کرده است حالا بعد از چرخش روزگار، اتفاقی این‌چنینی برای دختر نادر می‌افتد که این بار نه ناباروری که مرگ سهم دختر وی می‌شود. یکی از نکات مثبت فیلم، به تصویر کشیدن خوب «دنیا دار مکافات است» می‌باشد.

از دیگر نکات مثبت فیلم، نمایش نتیجه شرب خمر است. با اینکه به تصویر کشدن نتایج آن، مجوزی برای عادی سازی و نمایش خود آن نیست، اما همین که تمام مکافات داستان از نتایج استعمال مشروبات الکلی رقم می‌خورد، کمی از قبح به نمایش درآوردن آن کم می‌کند.

ناهید، به عنوان مادر آوا (جدا از تناقضی که در رفتار وی در مواجهه با اتفاقی که برای آوا افتاده دیده می‌شود)، زنی است که برای فرزندش خوب مادری می‌کند. با اینکه پایبندی خاصی به نادر و زندگی با وی ندارد و با وجود داشتن یک خانواده‌ی از هم پاشیده، اما زندگی و آینده‌ی آوا برای او مهم است. مانند تمام مادران دیگر دخترش را کنترل می‌کند (او اتفاقی که برای آوا افتاده است را ناشی از اعتماد زیاد به سعید می‌داند نه بی‌توجهی به روابط دخترش). سعی می‌کند به دخترش بقبولاند که با وی زندگی کند تا کنترل و حمایت بیشتری روی دخترش داشته باشد. قتل اتفاق افتاده را به گردن می‌گیرد و اینطور به دروغ اعتراف می‌کند که «قصد داشتم بعد از جدایی از نادر با سعید ازدواج کنم اما سعید پاپس کشید، و همین انگیزه‌ای برای قتل شد» تا با تمام زندگی‌اش از دخترش حمایت کند.
در آخر، هنگامی که آوا را برای اعدام می‌برند، در میان آن همه استرس و اضطراب و پریشانی آوا، از او می‌پرسد که آیا می‌خواهد به خانه برویم؟ و این نشان از اوج حمایت عاطفی و روانی مادر از فرزند دارد. با اینکه ایرادات و اشکالاتی به شخصیت ناهید – همانطور که در بالا ذکر شد – وارد است و با اینکه وی همسر خوبی برای نادر نیست اما او مادر خوبی برای آواست.